Mảnh đất miền Trung khắc khổ, hết bị bão lũ dày vò đến khô hạn kéo dài, vì vậy không ít phụ nữ phải chịu cảnh sống xa quê, lặn lội vào Sài Gòn làm đủ mọi thứ nghề để mưu sinh và tích góp gửi tiền về nuôi sống chồng con.Chị Thu là một trong số đó. Mỗi sáng sớm, khi không khí vẫn còn đậm hơi sương, chị đã cùng một vài "đồng nghiệp" trong "tập đoàn năm bị" bắt đầu hành trình một ngày mới mưu sinh. Chị Thu quê ở Quảng Nam, vào thành phố được hơn 6 năm nay, làm đủ thứ nghề để kiếm sống qua ngày: từ phụ hồ, bán hàng rong cho tới buôn cây kiểng dạo nhưng thấy chẳng có ăn nên đã chuyển qua công việc thu mua ve chai rồi bán lại cho vựa. Trời Sài Gòn cuối năm nay khá lạnh, nhưng sáng nào chị cũng phải trang bị năm bao ni-lông trên chiếc xe đạp cọc cạch rồi hì hục đánh xe đi khắp các hang cùng ngõ hẻm để mua phế liệu. "Từ sáng đi tới tối mịt mới về nhà, mỗi ngày có khi đạp xe đến 5, 6 chục cây số là chuyện thường. Trung bình hằng ngày cũng kiếm được vài ba chục ngàn, ăn uống tiết kiệm lắm mới dành dụm gửi về cho gia đình vài trăm ngàn đồng mỗi tháng. Phải chấp nhận đithôi chứ ở một chỗ thì... chết cả lũ !",  chị Thu tâm sự một hơi dài.

Cánh phụ nữ làm cửu vạn đi sớm về khuya nên cứ "tối đâu là nhà, ngả đâu là giường". Buổi trưa thì lót dạ hờ tô hủ tiếu, bánh canh rất đỗi bình dân bên lề đường cho qua bữa rồi trải ni-lông nằm nghỉ tạm ở góc con hẻm nào đó; cũng vì thế mà lắm lúc các chị bị chủ nhà xung quanh xua đuổi thậm tệ vì sợ... ăn trộm đồ ! Những phụ nữ mưu sinh bằng nghề nặng nhọc ở đất Sài Gòn nhiều khi phải ngã quỵ vì mải mê vắt sức làm lụng, nhưng cũng may hầu hết đều ở cùng xóm trọ nên thường đỡ đần chăm sóc, nương tựa lẫn nhau; "hằng ngày có rau ăn rau có cháo ăn cháo cốt sao kiếm được ít đồng gửi về cho ông xã nuôi con là mãn nguyện rồi", rất nhiều chị có cùng tâm sự như vậy. 

Năm hết Tết đến, nhiều chị ngậm ngùi chấp nhận hoàn cảnh xa nhà. Chị Trần Thanh Kim, quê tận Thanh Hóa vừa mới lên xe hoa được hơn một năm thì con trai đầu lòng đổ bệnh, không có tiền chạy chữa cho con, chị phải đánh xe ào vào đây để bán cây kiểng dạo cuối năm. "Ngày đi bán kiểng, tối bán vé số kiếm được đồng nào hay đồng nấy, gửi về cho con nó thuốc men. Năm nay chắc tui phải ở đây ăn Tết luôn chứ về quê là tốn bộn tiền. Nhớ con, nhớ chồng quá mà chẳng biết làm sao, nghèo quá mà anh !", chị Kim nói mà giọng chứa đầy nước mắt.

Còn hai chị Cúc, Sang vốn người Bình Định, mỗi sáng cùng nhau thu xếp gánh hàng rong đón xe buýt từ ngã tư Hàng Xanh lên trung tâm thành phố để "hành nghề" bán đặc sản kẹo bánh miền Trung. Mỗi tháng cũng gửi về nhà được vài trăm ngàn đồng cho con ăn học. Không ít lần các chị bị lạc đường không ra được trạm xe buýt, đành lội bộ đến tối mịt mới về được nhà... Còn cực hơn hết là những cô gái làm phụ hồ ở các công trình xây dựng, khóc nức nở hay thét lên vì bị trật tay, bong gân vốn là "chuyện thường ngày". "Lúc trước tay em đâu đến nỗi nào, nhưng từ khi đụng đến xi măng, đất, đá là chai sạm lại. Rồi còn bị nước ăn chân tay nữa, mỗi khi bắt tay làm việc là đau rát không chịu được. Nhưng mã irồi cũng quen, có điều mai mốt không biết có bị... ế chồng không nữa !", nghe câu bày tỏ thật lòng của một cô gái còn rất trẻ tên Giang, đang là thợ phụ xây dựng cho công trình nhà trên đường Lý Thường Kiệt, bất chợt người viết cảm thấy mắt cay cay. Trời cuối năm dường như càng thêm lạnh... 

Trí Quang, đăng lại từ Báo Thanh Niên ngày 27.12.2005